De ontwikkelingen rond Almere DataCapital en de Dutch Health Hub bieden grote mogelijkheden voor onder meer ziekenhuizen. Zij hebben problemen om enorme hoeveelheden medische data, waaronder beeldmateriaal, op te slaan en te verwerken. Programmamanager Oscar Wijsman van Almere DataCapital over het fenomeen 'big data' en het ecosysteem wat daar in Almere omheen gaat ontstaan.

"Veel sectoren produceren tegenwoordig enorme hoeveelheden digitale gegevens. Neem als voordbeeld de zorgsector: deze neemt inmiddels meer dan een kwart van de wereldwijde 'big data' voor haar rekening", constateert Wijsman. "Het opslaan, verwerken, delen, hergebruiken maar vooral ook kennis halen uit die grote hoeveelheden data is de kern van het programma Almere DataCapital. Doel is het ontwikkelen van een ecosysteem van kennis en bedrijvigheid rondom alles wat je met deze 'big data' kunt doen." Big data is een verzamelterm, die staat voor enorme verzamelingen gegevens die niet meer te ontsluiten zijn met traditionele technologie.

"De vraag is niet alleen waar je het allemaal kwijt kunt. Vooral de verwerking vraagt om geavanceerde ICT-hulpmiddelen en rekenkracht om er waarde uit te kunnen halen. Daarnaast moet je in staat zijn de resultaten van de bewerkingen efficiënt te kunnen distribueren."

Big data ecosysteem
Dit vraagt om hoogwaardige en grootschalige ICT-voorzieningen en een nieuwe generatie van datacenters. Het in Almere neerzetten van dit type datacenters heeft een aantal voordelen. Almere is een groeistad die de toenemende bevolking werkgelegenheid wil bieden. ICT en de zorg zijn voor Almere ook speerpunten. Maar levert dat nu echt zoveel banen op? Wijsman: "Nou lopen er in datacenters niet zoveel mensen rond, maar het ecosysteem en concentratie van kennis, bedrijvigheid en toegevoegde waardediensten er omheen jaagt innovatie aan en levert wel veel banen op. Denk daarbij o.a. aan nieuwe functies zoals big data-analisten, beeldherkenning specialisten, meta data-experts en een digitale archivaris. Maar ook een diversiteit aan softwareontwikkeling waar de al in Almere aanwezige ICT bedrijven en nieuw te vestigen bedrijven samen met kennisinstellingen op kunnen inhaken. Door het ecosysteem als een technische en sociale infrastructuur rondom big data in Almere op te bouwen verkrijgt de stad een unieke positie."

Almere volgt hiermee een ontwikkeling in een concentratie van kennis en activiteiten in combinatie met prettig wonen en werken zoals die elders ook heeft plaatsgevonden. Voorbeelden zijn het Mediapark in Hilversum en de High Tech Campus in Eindhoven. Burgemeester Annemarie Jorritsma maakte recent op het druk bezochte miniseminar 'Big Data in de Zorg' de opmerking dat 'Almere hiermee haar eigen gloeilamp heeft'. Uit berekeningen van o.a. McKinsey Global Institute komt naar voren dat we het hier over een potentie van vele duizenden banen hebben die direct voortkomen uit het werken met big data dus dat biedt grote kansen voor Almere. Big data is dus blijkbaar ook 'big business'.

'Next generation' datacenters
Om een DataCapital te worden, zijn er datacenters met rekenkracht nodig waar alle data opgeslagen en verwerkt gaat worden. Wijsman hierover: "Datacenters nemen niet alleen ruimte in, het zijn ook stroomvreters die veel warmte produceren. Je kunt een datacenter niet zomaar ergens neerzetten. De bestaande elektriciteitsvoorziening in een stad kan dat niet altijd aan en de warmte moet je via koeling afvoeren, wat ook weer energie kost. Almere is een stad in ontwikkeling en het is mogelijk om de energievoorziening hier op aan te passen. Bovendien kun je dat op een 'groene' manier doen. Door bijvoorbeeld de geproduceerde warmte te gebruiken in plaats van weg te gooien kan een datacenter bijna energieneutraal opereren als deze wordt opgenomen in de energiehuishouding van de omgeving. Met het inzetten op volledig 'groene' datacenters heeft Almere een unieke propositie, vooral voor organisaties die CO2-reductie expliciet in hun beleid hebben opgenomen."

Medische wereld is een green field
Eén van de sectoren waar grote hoeveelheden data worden geproduceerd en verwerkt is de medische wereld. "Vooral beeldmateriaal uit Röntgen en MRI-scans, maar ook HD-video's van operaties en genetische analyses zorgen voor een stortvloed aan data en het wordt alleen maar meer", aldus Wijsman. "Ziekenhuizen moeten die gegevens bij wet vele jaren bewaren en het materiaal moet goed doorzoekbaar zijn. Vanuit het verleden heeft elk ziekenhuis zijn eigen systemen voor het archiveren en bewerken van al die verschillende vormen van beeldmateriaal en digitale data. Dat is relatief duur en door de sterke toename van de hoeveelheid data stijgen de kosten nu enorm, niet alleen door de opslagcapaciteit maar ook door de benodigde rekenkracht."

Die sterke stijging van de kosten heeft nu ook veel ziekenhuisbestuurders aan het denken gezet. Het is veel efficiënter om de opslag en verwerking voor een belangrijk deel niet meer in eigen huis te regelen, maar gezamenlijk via andere partijen. Wijsman: "In de mediasector hebben we al jaren ervaring met het efficiënt omgaan met digitaal beeldmateriaal. De zorgsector is nog niet zo bekend hiermee, het is wat dat betreft een green field. De kennis uit de mediasector kunnen we echter hergebruiken in de zorgsector".

Dutch Health Hub
Netwerkorganisatie iMMovator heeft samen met iZovator, een zusterorganisatie gericht op innovatie in de zorgsector, in 2010 het initiatief genomen voor het opzetten van de 'Dutch Health Hub'. Dit was initieel een concept voor een shared service center voor opslagen verwerking van medische beeldgegevens voor ziekenhuizen in Nederland. De Dutch Health Hub wordt nu binnen het ecosysteem van Almere DataCapital verder uitgebouwd naar een breed gamma aan dienstverlening waaronder dus zeer goedkope en efficiënte opslag en de rekenkracht van supercomputers.

Wijsman: "Door een consortium van partijen uit de ICT-industrie wordt er momenteel gewerkt aan het kunnen bieden van 'value propositions'. Dat zijn concrete aanbiedingen van datagerelateerde diensten aan de zorgsector. Deze diensten worden ontwikkeld en aangeboden vanuit één dienstenplatform waarbij opslag en toegang tot data op een uniforme en leveranciersonafhankelijke wijze zal plaatsvinden."

Voordelen voor de zorgsector
"Dat laatste is belangrijk, want dankzij uniformiteit in de manier waarop je met data omgaat, kun je binnen het ecosysteem een heel scala aan complementaire en concurrerende diensten opbouwen. Zo houdt je niet alleen de kosten veel beter in de hand maar creëer je ook een evenwicht, jaag je innovatie aan en kun je veel meer rendement uit de data zelf halen. Voor wie bekend is met de processen in de mediasector komt dit waarschijnlijk bekend voor. Daar is jaren geleden al de omslag gemaakt om op een uniforme wijze te werken en er bij de bron al voor te zorgen dat de content zo eenvoudig mogelijk door de gehele workflow en systemen heen loopt, onafhankelijk van leveranciers. De toegevoegde waarde komt uit de diensten, de veel grotere flexibiliteit en efficiencywinst in de werkprocessen."

Wijsman: "In de zorgsector wordt nog heel traditioneel gewerkt met een grote vendor lock-in (vastzitten aan één partij) en dat maakt het doorvoeren van innovaties en efficiencyverbeteringen erg moeilijk. Ons voorstel is om te beginnen met alle data zoveel mogelijk in een gedeelde faciliteit tegen zo laag mogelijke kosten op te slaan. Door één standaard te gebruiken en data gelijk bij het aanmaken uniform te documenteren met metadata kun je informatie eenvoudig terug vinden en hergebruiken. En als je dan archiveert moet je er rekening mee houden dat de meeste data na gebruik niet meer direct beschikbaar hoeft te zijn zodat je het zo goedkoop en duurzaam mogelijk opslaat. Wettelijk gezien moet je medische gegevens namelijk tenminste vijftien jaar bewaren".

Voordelen voor onderzoek
Maar de voornemens van de Dutch Health Hub gaan verder. Wijsman: "Als je de data met toestemming anoniem maakt, kunnen de beelden en filmpjes ook gebruikt worden voor onderzoek en onderwijs. Onderzoekers maken nu vaak hun eigen datasets, terwijl er in de dagelijkse productie van een ziekenhuis heel veel gegevens ontstaan."

Voordelen voor patiënten
De Dutch Health Hub biedt ook voor de patiënt voordelen. "Patiënten komen steeds meer in verschillende ziekenhuizen terecht door de toenemende concentratie van zorg. Soms krijgen ze een cd'tje mee met foto's van de arts die ze heeft doorverwezen. De nieuwe arts moet die cd maar net kunnen lezen. Bovendien raken er cd'tjes kwijt. Artsen maken de beelden dan maar opnieuw. Veel artsen maken de beelden ook alleen voor zichzelf. Dat is hartstikke duur en onnodig belastend voor een patiënt".

Kansen voor de mediasector
"De zorgsector zal de komende jaren door een proces gaan dat vergelijkbaar is met wat in de mediasector heeft plaatsgevonden, alleen zal het nu veel sneller kunnen verlopen. De kennis is er immers al. Voor de media-industrie is samenwerking met andere sectoren dan ook een geweldige kans", stelt Wijsman. "In onze sector zitten onder meer facilitaire bedrijven die veel ervaring hebben met productie, archivering en ontsluiting van beeldmateriaal. Voor beeldherkenning zijn bijvoorbeeld speciale algoritmen ontwikkeld, waarmee je het ruwe medische beeldmateriaal kunt doorzoeken."

Voorwaarden
Voor het goed functioneren van een ecosysteem rond big data moeten enkele voorwaarden worden vervuld. Wijsman: "Je moet gemeenschappelijke standaards afspreken waar ze er nog niet zijn, de metadatering goed regelen en uniforme oplossingen kiezen die niet specifiek zijn voor één bepaalde leverancier. Verder heb je hoge kwaliteit breedband verbindingen nodig, en natuurlijk voldoende capaciteit voor opslag en verwerking. Ook beveiliging en privacy zijn erg belangrijk. Met al die zaken hebben we in de mediasector ervaring, kansen te over dus."